W spisach PESEL, kilkanaście lat temu, doliczono się 516 osób noszących nazwisko Dancewicz. Z tego w województwach zachodnich, w których po wojnie osiedlili się przesiedleńcy z Kresów, znajdowało się 337 osób o tym nazwisku. Najwięcej było w województwie opolskim (106), wrocławskim (57), jeleniogórskim (48) i zielonogórskim (48) [patrz: K. Rymut: Wykaz nazwisk współcześnie w Polsce używanych, W-wa 1991? T.2] Większość rodzin o nazwisku Dancewicz mieszkających w Polsce wywodzi się zatem ze wschodu. A raczej z południowo-wschodnich terenów II Rzeczypospolitej. Przesiedleńcy z tamtych terenów osiedlili się po wojnie właśnie w Opolskiem, Wrocławskiem, Jeleniogórskiem i Zielonogórskiem. Niewielka ich część powędrowała do miejscowości w innych regionach Polski.
K. Rymut [Nazwiska Polaków. Wyd. 1991, s. 106] podaje, że nazwisko Dancewicz wywodzi się od DAN (od imienia Daniel lub Bogdan) DAN-C+EWICZ, także DAN-CZ+YN i DAN-D+AK. Pierwszą adnotację autor znalazł dla nazwiska DANDAK w 1446 roku. Nie wymienia natomiast żadnej adnotacji dla nazwiska DANCEWICZ. Świadczy to o niezbyt starannej kwerendzie autorów opracowania, gdyż L. Polaczek w Spisie Rodzin Szlachty Polskiej [Zeszyty 1-4. Druk UJ. Kraków 1894] podaje, że w V.L. z 1697 roku wymieniane jest nazwisko DANCEWICZ vel DAŃCEWICZ w spisie rodzin ze Żmudzi. Opracowany przez Szymona Konarskiego Indeks Nazwisk do Herbarza Polskiego Adama Bonieckiego wydany przez ARBOR DIG w USA [Warszawa 1993] również podaje w tomie IV s.73, że nazwisko DAŃCEWICZ występuje w województwie nowogródzkim, w księstwie żmudzkim. Tę samą adnotację dla pochodzenia rodzin(y) o nazwisku DANCEWICZ znajdujemy w Herbarzu Szlachty Polskiej opracowanym przez Seweryna Uruskiego: Rodzina.
Do tych informacji należy dodać opublikowaną przez Dziadulewicza w jego Herbarzu Rodzin Tatarskich. (Warszawa 1928), że protoplastą rodu Dańcewiczów jest kozak Daniel pochodzący z nad Donu i żyjący na Żmudzi w pierwszej ćwierci XVI w. Trzej jego synowie dali początek trzem liniom rodu Dańcewiczów, o których istnieją zapisy w księgach lustracyjnych sięgające 1631 r. Losy dalszych potomków nie są znane. Pewne jest jednak, że jako drobni zagrodnicy Dancewicze zamieszkiwali na ziemi grodzieńskiej. Jakie były związki tych licznych Dancewiczów zagrodowych z posłami na sejm elekcyjny w 1697 r nie wiadomo. Jan Dancewicz posłował z wojew. nowogrodzkiego, a Kazimierz Dancewicz i Jan Dancewicz byli posłami ze Żmudzi. Czy Dancewiczowie z tamtych terenów byli w jakiś sposób powiązani z tymi osiadłymi w Ziemi Halickiej nie udało się nam ustalić.
Na marginesie dociekań o wymowie (pisowni) nazwiska Dancewicz wspomnieć chciałbym moją rozmowę z prof. Ajdukiewiczem w czasie zdawania u niego egzaminu do doktoratu (1961). On właśnie zwrócił moją uwagę na pojawianie się „Ń” w tym nazwisku, głównie na Żmudzi. Prof. Ajdukiewicz w czasie swoich studiów na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie miał kolegę o nazwisku Dańcewicz. Zaś nieżyjący już współpracownik mojej żony, pochodzący z Wileńszczyzny, dr Szperl wciąż powtarzał, że na Żmudzi znajdowały się zaścianki pełne Dancewiczów. A może i Dańcewiczów.
Ze zmiękczeniem Dańcewicz spotykałem się także podczas kwerendy ksiąg metrykalnych w poszukiwaniu przodków mojej rodziny. Niektóre wpisy miały to zmiękczenie. I pochodziło ono niewątpliwie z miękkiej wymowy, tak właśnie odebranej i zapisanej przez proboszcza dokonującego wpisu. Inną zmianą fonetyczną nazwiska Dancewicz wynikającą z wymowy i zapisywaną w księgach metrykalnych jest Danczewicz. I tak na przykład nazwisko Józefy Dancewicz, córki Jana Dancewicza z Pużnik zostało zapisane w innej parafii (Kopyczyńce), przy okazji chrztu dziecka, jako Danczewicz. Taką samą pisownię tego nazwiska praktykowano we wsi Ostra, parafii Koropiec, gdzie na przestrzeni szeregu lat XVIII i XIX w. członkowie tych samych rodzin zapisywani byli w księgach metrykalnych jako Dacewicze (w wieku XVIII) później jako Daczewicze, Danczewicze i w końcu Dancewicze.
Jak z powyższego wynika dwutomowe opracowanie Rymuta w odniesieniu do nazwiska Dancewicz jest wielce nie kompletne. Nie ma w nim żadnych odniesień do istniejących już zapisów, które wymieniłem wyżej.
Bez odpowiedzi pozostaje jednak skąd wzięli się Dancewicze na Ziemi Halickiej? Czy przywędrowali ze Żmudzi?, Np jako zaciężni na wojnę z Turkami w XVII w? Czy też, nie mając możliwości dorobienia się na Żmudzi poszukiwali nowego miejsca na osiedlenie się? Czy nie jest możliwe, że posłowanie na sejm elekcyjny i uzyskane tam informacje o możliwościach osiedlenia się na Ziemi Halickiej nie skusiły Dancewiczów ze Żmudzi do osiedlenia się właśnie tam? Odpowiedzi na te pytania nie znamy. Lecz pozostaje faktem, że w końcu XVII w. nazwisko Dancewicz występuje też na Ziemi Halickiej. Są to już wpisy w księgach metrykalnych, a więc w pełni wiarygodne.
