Kiedy powstały Pużniki? – nie wiadomo. Z faktu, że mieszkańcami ich byli w wiekach XVIII-XX prawie wyłącznie Polacy, legitymujący się do tego pochodzeniem szlacheckim, wnoszę, że miejscowość powstała drogą nadania tych terenów Polakom przybyłym na Ziemię Halicką, lub ich potomkom. Najprawdopodobniej ziemia, na której powstały Pużniki była pierwotnie niezamieszkała. Były to lasy rozciągające się od Barysza do Koropca. Bliżej Koropca powstała, zapewne wcześniej aniżeli Pużniki, wieś o nazwie Nowosiółka Koropiecka. Jej nazwa sugeruje ekspansję ludzi z Koropca, zaś skład ludnościowy z ogromną przewagą Polaków o rodowodzie szlacheckim wskazuje na osiedlanie się tam ludności polskiej, przybywającej z Małopolski, Korony lub Litwy. Nie było na tych terenach ludności rdzennej – Rusinów. Zamieszkiwali oni w znacznie starszych miejscowościach, o których wzmianki znajdujemy w dokumentach sporządzanych w w. XV. Wspomnę tu o samym Koropcu, mieście kiedyś powiatowym, Horyhładach, Ostrej, Kutyskach, dlatego przede wszystkim, że jak się wydaje, to tam, w powiecie tłumackim, w pierwszym okresie osiedlili się Dancewiczowie przybyli na Ziemię Halicką.
Tereny, na których powstały Pużniki i Nowosiółka Koropiecka, należały do magnackich rodów władających Buczaczem. Zależało im na zasiedlaniu swoich włości, zwiększaniu liczby wiernych sobie ludzi, więc oddawali te ziemie chętnym do osiedlenia się.
Buczacz był miastem, które najszybciej się rozwinęło i zyskało duże znaczenie w ówczesnej historii tych ziem. Pużniki oddalone były od Buczacza ok. 16 km.
Leżący nad Strypą, Buczacz zawdzięcza swój rozwój Awdańcom herbu Habdank. Przybyli oni w te strony z Małopolski i objęli w posiadanie rozległe włości nadane im przez Władysława Jagiełłę za świadczone mu usługi na jego dworze i na polach bitew o przyłączenie Podola do Polski. Istnieją też informacje, że nadania pochodziły od księcia Witolda, któremu podlegała Ruś Czerwona i Podole, zaś Jagiełło potwierdził i rozszerzył pierwotne nadania.
Podole rządzone było wpierw przez Koriatowiczów, którzy wyparci przez Witolda ze Żmudzi usadowili się na Podolu. Wprowadzali tam prawo, budowali miasta i grody warowne (Kamieniec Podolski). To przyciągało Polaków. Zwolennicy Koriatowiczów ulegli jeszcze raz silniejszym, Świdrygielle i Witoldowi, którzy objęli rządy na tych ziemiach nagradzając tych, którzy im wiernie służyli i dzielnie walczyli (patrz. T. M. Tajdos: Kościół katolicki na ziemiach ruskich korony i Litwy za panowania Władysława Jagiełły, 1386-1434. Wyd. PAN 1983). Wśród nich byli Awdańce, którzy przybyli z Małopolski i uzyskawszy w nadaniu Buczacz przyjęli nazwisko Buczaccy. Awdańcy byli jednym z najstarszych rodów rycerskich. Mówi się, że pochodzili z plemienia Normanów. Na przełomie XI i XII wieku Michał Awdaniec był kanclerzem u Bolesława Krzywoustego i inspiratorem napisania kroniki przez Galla Anonima (1112-1116). Michałem Awdańcem był też urodzony dwa wieki później protoplasta Buczackich.
Włości Buczackich szybko rozszerzały się. Prócz Buczacza objęły też ziemie koropieckie i Śniatyń. Sam Koropiec oraz Monasterzyska były wówczas miastami królewskimi, powiatowymi. W 1427 r. erygowano w Koropcu kościół. Przy tej okazji wymienia się wsie Horyhłady, Czerniejów, Horodnicę, które dostają się Buczackim, wpierw jako zastaw a później na stałe. W tym czasie na własność dziedziczną Buczackich przechodzi szereg wsi w okolicy Buczacza. Monasterzyska w 1433 r. król daje w dożywocie Kierdejewiczowi, wojewodzie kolejno lwowskiemu a później podolskiemu.
Protoplasta Buczackich Michał Awdaniec, herbu Habdank, wywodzący się z Awdańców, którzy mieli swoją siedzibę prawdopodobnie w Rukomeszy, szlachcic i dworzanin króla Jagiełły wszedł w posiadanie Buczacza w drugiej połowie XIV w. W 1372-1379, po uzyskaniu nadania fundował w Buczaczu kościół parafialny, zaś w 1393 r. uzyskał zgodę króla na lokację miasta na prawie niemieckim (magdeburskim). Była to pierwsza lokacja miejska na Ziemi Halickiej. Od nazwy miasta ta gałąź rodu Awdańców przybrała nazwę Buczackich.
Synowie Michała Awdańca byli niezbyt posłuszni rozkazom Świdrygiełły. Rugowali załogi litewskie z zamków obronnych w Kamieńcu, Czerwonogrodzie, Jazłowcu i innych miejscowościach i podporządkowywali je władzy króla polskiego. Dzięki temu uzyskali liczne dowody wdzięczności królewskiej, najczęściej w postaci nadania im dóbr ziemskich. Potomkowie tych synów Buczackiego, wzorem swego przodka zaczęli zwać się od swoich siedzib Jazłowieckimi i Monasterskimi.
Syn Michała Awdańca Buczackiego, Michał Mużyłło Buczacki, kasztelan halicki, wojewoda podolski (1437), starosta halicki, kamieniecki, przemyski, śniatyński, kołomyjski w 1436 r otrzymał od króla tenutę śniatyńską i zobowiązał się wymurować tam własnym kosztem zamek obronny, którego ślady dotrwały do naszych czasów. W tym samym roku król zapisał też pokaźną kwotę grzywien drugiemu synowi Michała Buczackiego, Teodorykowi, oraz w następnym roku trzeciemu, Janowi, kasztelanowi halickiemu. Wszystkie te zapisy robione były w zamian za dary, takie jak konie, drogocenne szaty (np. szuby sobolowe złotem tkane), a przede wszystkim wierną służbę na polach bitew a także umacnianie, ufortyfikowanie obronnych zamków na Podolu oraz znaczącą rolę, jaką magnaci ci odegrali w zawarciu pokoju wieczystego z Tatarami [I. Sułkowska - Kuraś: Zbiór Dokumentów Małopolskich, tom VIII, PAN Inst. Historii, 1975].
Ród Buczackich w linii męskiej skończył się w 1542 r. wraz ze śmiercią Jakóba Buczackiego, który początkowo był dworzaninem króla a następnie został duchownym i długie lata biskupem płockim. Jego siostra, zamężna za Tworowskim, wojewodą podolskim, herbu Pilawa wniosła mu we wianie rozległe dobra Buczackich. Nic więc dziwnego, że Tworowscy przybrali nazwisko Buczackich – Pilawitów. Mikołaj Buczacki za panowania Zygmunta Augusta poślubił córkę Michała Radziwiłła a ich córka Katarzyna wyszła za Andrzeja Potockiego, kasztelana kamienieckiego.
Tak więc, właścicielami ziem buczackich stali się w końcu Potoccy. Jeden z nich, Mikołaj Potocki, starosta kaniowski z XVIII w. znany był ze swojej srogości i dziwactw, wywołując strach nie tylko u chłopów i Żydów ale także drobnych szlachciców. Tych, których smagał, ranił czy w inny sposób dręczył, wynagradzał. Odnotowano np., że jadąc na polowanie wstępował do wsi i kazał babom wdrapywać się na drzewa a później strzelał do nich jak do kaczek ciesząc się, gdy któraś spadła. Wszystkie je potem obdarowywał. Mimo wszystko był lubiany i zapraszany bardzo często przez znamienitszych współobywateli buczackich na ojca chrzestnego ich dzieci. W księgach metrykalnych z tego okresu Mikołaj Potocki, jako ojciec chrzestny, pojawia się kilka razy w roku.
Mikołaj Potocki pod koniec życia, osiadłszy w klasztorze, dokonał też wiele dobrego. Odbudował zniszczone kościoły, utworzył fundację umożliwiającą naukę niezamożnym a zdolnym dzieciom, trudnił się filantropią. Było to potrzebne, bowiem Buczacz, jako miasto, ucierpiał wiele w dobie wojen tureckich i kozackich w XVI – XVII w. Nie ulega wątpliwości, że okoliczne miejscowości również ucierpiały. Może nawet bardziej aniżeli Buczacz, który mając zamek obronny wielokrotnie opierał się napadom. Inne miejscowości i wsie były otwarte.
Pierwsi Buczaccy skutecznie walczyli o utrzymanie tych ziem i Podola przy Polsce. Wszyscy oni polegli w walkach z Tatarami i Turkami, których zagony w XV w docierały nie tylko na Podole czy Ziemię Halicką, lecz nawet do Małopolski. Zamki warowne i miasta na ogół wychodziły obronną ręką z tych najazdów. Natomiast miasteczka otwarte, wsie i osady były pustoszone, ponosiły ogromne straty. Mieszkańcy byli zabijani lub brani do niewoli a domostwa palone i niszczone.
Zasiedlanie tych ziem przez Polaków a także Litwinów zaczęło się za Jagiellonów i trwało z mniejszym lub większym nasileniem przez następne wieki.
W dobrach Buczackich znajdował się Barysz, który pierwotnie zwał się Bariss. Była to wieś, która w 1559 r. za zgodą króla Zygmunta Augusta podniesiona została przez Mikołaja Jazłowieckiego z Buczacza do statusu miasta. Wówczas też zmieniono nazwę tej miejscowości na Barysz, ustalając dni targowe i jarmark.
Można domniemywać, że Pużniki, jeśli istniały już w tym czasie należały także do Buczackich, którzy byli panami włości ciągnących się od Buczacza do Koropca i dalej. W Dokumentach Małopolskich wymieniane są wsie i miasta istniejące za Jagiellonów i stanowiące dobra królewskie, m in. Koropiec i otaczające go wsie. Brak w tych dokumentach wzmianki o Pużnikach może wynikać z tego, że osada ta czy zaścianek nie były własnością króla. Albo w ogóle jeszcze nie istniały. Najprawdopodobniej powstały jako nadanie pochodzące od panów z Buczacza (Buczackich czy tez później Potockich) drobnym szlachcicom za pełnione przez nich służby o charakterze wojskowym i z zobowiązaniem do stawiania się do tej służby, w razie potrzeby. Nie mówiąc już o tym, że stawali się oni „wasalami” magnata i jego stronnikami w wyborach, sejmikach i częstych w tych czasach zajazdach.
Zdaniem Macieja Dancewicza, mego stryjecznego prawnuka, zasiedlenie Pużnik Dancewiczami i innymi szlachcicami, najpewniej zagrodowymi mogło mieć miejsce na przełomie XVII i XVIII wieku.
Na mapie Ukrainy wyrysowanej w 1651 r. dla króla Jana Kazimierza (patrz: http://litopys.org.ua) Pużniki, Nowosiółka, Zalesie i szereg innych drobniejszych osad nie są uwidocznione. Natomiast są na niej Koropiec, Kutyski, Niżniów, Ostra, Bratyszów, Horihlady, Tłumacz i oczywiście Buczacz, Monasterzyska i Barysz. Warto jednak odnotować, że w miejscu późniejszych Pużnik już istniała osada czy wioska o nazwie Dombr(ow)a. Być może później przemianowana na Pużniki
